Quy định về người vận hành thiết bị nâng theo pháp luật hiện hành

Bạn có biết, đằng sau mỗi chiếc xe nâng hay cầu trục đang hoạt động trơn tru là một quy trình kiểm soát an toàn cực kỳ khắt khe?

Chúng ta thường nghe nhiều về việc bảo dưỡng máy móc, nhưng lại hay quên mất rằng người ngồi sau tay lái mới là nhân tố quyết định sự an toàn của cả dây chuyền. Chỉ một phút lơ là hay thiếu kiến thức của người vận hành cũng có thể dẫn đến những hậu quả mà không doanh nghiệp nào muốn đối mặt.

Để ngăn chặn rủi ro từ "gốc", hệ thống pháp luật hiện hành đã ban hành rất cụ thể các quy định về người vận hành thiết bị nâng – từ yêu cầu sức khỏe, độ tuổi cho đến những tấm thẻ an toàn bắt buộc. Vậy cụ thể một người vận hành cần những điều kiện gì để được làm việc hợp pháp? Hãy cùng Vietmani đi tìm câu trả lời chi tiết và chuẩn xác nhất ngay trong bài viết dưới đây.

Hệ thống quy định về người vận hành thiết bị nâng theo pháp luật hiện hành

Nhiều doanh nghiệp thường cảm thấy bối rối trước ma trận các văn bản luật, nghị định và thông tư. Tuy nhiên, hệ thống quy định về người vận hành thiết bị nâng tại Việt Nam thực tế lại được xây dựng rất logic và thống nhất.

Để không bị lạc lối và áp dụng sai, thiếu, hay nhầm lẫn, bạn chỉ cần nắm vững 4 trụ cột pháp lý quan trọng sau đây. Đây chính là nền tảng để Vietmani và các doanh nghiệp lớn xây dựng quy trình an toàn chuẩn chỉnh:

1. Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 – Nền móng cao nhất

• Đây là văn bản pháp lý có hiệu lực cao nhất, đặt ra nguyên tắc cốt lõi: Công việc càng nguy hiểm, kiểm soát con người càng phải chặt chẽ. Luật quy định rõ rằng vận hành thiết bị nâng không phải là công việc phổ thông, mà thuộc nhóm đặc thù cần quản lý nghiêm ngặt về đào tạo và quy trình kỹ thuật.

2. Nghị định 44/2016/NĐ-CP – Quy định về chứng chỉ hành nghề

• Nếu Luật là nền móng, thì Nghị định 44 chính là bản hướng dẫn chi tiết nhất. Văn bản này xếp người vận hành thiết bị nâng vào Nhóm 3 – nhóm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn vệ sinh lao động.
• Hiểu đơn giản, nghị định này là cơ sở pháp lý bắt buộc người vận hành phải có Thẻ an toàn lao động còn hiệu lực bên cạnh tay nghề chuyên môn. Không có thẻ này, mọi kỹ năng vận hành đều bị xem là chưa đủ điều kiện pháp lý.

3. Thông tư 06/2020/TT-BLĐTBXH – Xác định danh mục cụ thể

• Văn bản này đóng vai trò như một lời khẳng định lại của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Nó liệt kê cụ thể công việc vận hành thiết bị nâng vào danh mục có yêu cầu nghiêm ngặt. Đây là cơ sở để các cơ quan thanh tra xác định xem doanh nghiệp của bạn có đang áp dụng đúng chế độ quản lý cao cấp cho vị trí này hay không.

4. QCVN 7:2012/BLĐTBXH – Quy chuẩn kỹ thuật

Được xem là văn bản cốt lõi trong ngành nâng hạ, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia này không đề cập chung chung mà đi thẳng vào chi tiết kỹ thuật. Từ thiết kế, vận hành đến các nguyên tắc an toàn cụ thể mà người lái phải tuân thủ. Vi phạm QCVN 7:2012 không chỉ là lỗi hành chính, mà là lỗi kỹ thuật trực tiếp đe dọa đến an toàn tính mạng.

4 điều kiện bắt buộc đối với người vận hành thiết bị nâng

Theo các quy định về người vận hành thiết bị nâng hiện hành, vị trí này không được xếp vào nhóm lao động phổ thông. Do đó, doanh nghiệp không thể chỉ tuyển người "biết lái" hay "có kinh nghiệm lâu năm" là xong.

Để một nhân sự được phép ngồi vào cabin cầu trục hay cầm lái xe nâng hợp pháp, họ bắt buộc phải thỏa mãn đồng thời 4 điều kiện khắt khe dưới đây. Thiếu một trong bốn, rủi ro pháp lý của doanh nghiệp vẫn còn đó.

Điều kiện về độ tuổi và năng lực hành vi

Đầu tiên và cơ bản nhất, người vận hành phải đủ 18 tuổi trở lên và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.

Tại sao lại có quy định này? Bởi lẽ môi trường nâng hạ luôn tiềm ẩn những tình huống bất ngờ đòi hỏi độ tập trung cao độ và phản xạ tâm lý vững vàng. Sự non nớt về tuổi đời hay thiếu hụt về năng lực hành vi không chỉ gây nguy hiểm cho chính người lái mà còn đe dọa cả đội ngũ xung quanh. Do đó, sử dụng lao động vị thành niên cho vị trí này là điều cấm kỵ tuyệt đối.

Điều kiện về sức khỏe

Vận hành thiết bị nâng hạ là công việc nặng nhọc, độc hại, thường xuyên chịu tiếng ồn, rung lắc và áp lực cao. Vì vậy, một tờ giấy khám sức khỏe thông thường là chưa đủ.

• Yêu cầu đầu vào: Phải được khám sức khỏe chuyên biệt cho vị trí vận hành, bác sĩ sẽ đánh giá kỹ các chỉ số về thị lực, thính lực và hệ thần kinh – những yếu tố quan trọng nhất của người lái.
• Yêu cầu định kỳ: Đây là điểm nhiều doanh nghiệp hay quên. Thay vì khám 1 năm/lần như nhân viên văn phòng, người vận hành thiết bị nâng cần được khám sức khỏe ít nhất 6 tháng/lần.

Chứng chỉ sơ cấp nghề

Rất nhiều bác tài có kinh nghiệm vận hành 10 năm nhưng vẫn bị tuýt còi khi kiểm tra. Lý do là họ thiếu Chứng chỉ sơ cấp nghề hoặc bằng nghề đào tạo chính quy.

Chứng chỉ này là bằng chứng xác nhận người lao động đã được đào tạo bài bản về cấu tạo máy, nguyên lý hoạt động và cách xử lý sự cố. Nó là bằng cấp đi theo người lao động suốt đời (giống bằng Đại học), chứng minh họ biết làm nghề. Nhưng để được làm nghề, họ cần thêm điều kiện thứ 4 dưới đây.

Thẻ an toàn lao động Nhóm 3

Đây là mảnh ghép cuối cùng và quan trọng nhất trong các quy định về người vận hành thiết bị nâng. Theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP, người vận hành thuộc đối tượng Nhóm 3, bắt buộc phải tham gia khóa huấn luyện an toàn vệ sinh lao động và được cấp thẻ.

• Nội dung huấn luyện: Không dạy cách lái xe, mà dạy cách nhận diện mối nguy, quy trình an toàn và xử lý tai nạn.
• Thời hạn: Thẻ an toàn chỉ có giá trị 02 năm. Khi hết hạn, người lao động phải được huấn luyện lại để cấp thẻ mới.

Một sai lầm rất phổ biến là doanh nghiệp nghĩ rằng: Có chứng chỉ nghề là đủ. Xin khẳng định lại: Không có Thẻ an toàn (hoặc thẻ hết hạn) đồng nghĩa với việc không đủ điều kiện vận hành. Nếu xảy ra tai nạn trong tình trạng này, doanh nghiệp sẽ rơi vào thế rất bất lợi trước pháp luật.

=> Tìm hiểu thêm: Thiết bị nâng hạ là gì? Tổng quan từ A–Z cho kho hàng & nhà máy

Những vi phạm quy định vận hành thiết bị nâng doanh nghiệp cần tránh

Trong quá trình tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật cho nhiều nhà máy, Vietmani nhận thấy rằng: Hầu hết các vi phạm quy định về người vận hành thiết bị nâng không xuất phát từ việc cố ý làm trái luật, mà đến từ thói quen tiện đâu làm đó hoặc sự chủ quan trong quản lý.

Tuy nhiên, trước pháp luật và sự an toàn của con người, không có chỗ cho sự thông cảm. Dưới đây là 3 sai lầm phổ biến nhất và cái giá phải trả nếu chẳng may sự cố xảy ra.

Giao thiết bị nâng cho người không đủ điều kiện vận hành

Đây là lỗi phổ biến nhất tại các kho bãi và công trình nhỏ.

• Thực trạng: Doanh nghiệp tận dụng lao động phổ thông, người học việc, hoặc nhân viên kho nhanh nhẹn để lái xe nâng/cầu trục vài chuyến hàng gấp, dù họ chưa có chứng chỉ hay thẻ an toàn.
• Rủi ro pháp lý: Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng nhất. Nếu xảy ra tai nạn, cơ quan chức năng sẽ quy trách nhiệm trực tiếp cho người quản lý/chủ doanh nghiệp vì hành vi buông lỏng quản lý và bố trí lao động sai quy định. Mức phạt không chỉ là tiền, mà có thể là trách nhiệm hình sự.

 

Nhiều bác tài rất tự tin vì có chứng chỉ nghề (bằng lái) trong tay, và doanh nghiệp cũng an tâm tuyệt đối.

• Thực trạng: Như đã đề cập ở trên, Chứng chỉ nghề có giá trị vĩnh viễn, nhưng Thẻ an toàn chỉ có hạn 2 năm. Rất nhiều trường hợp khi kiểm tra đột xuất, thẻ an toàn của người vận hành đã hết hạn cả năm trời mà không ai hay biết.
• Rủi ro: Về mặt pháp lý, khi thẻ hết hạn, người vận hành quay về trạng thái không đủ điều kiện. Doanh nghiệp sẽ bị xử phạt hành chính trên mỗi đầu lao động vi phạm, và quan trọng hơn là rủi ro bị đình chỉ hoạt động để khắc phục.

Sử dụng thiết bị nâng chưa kiểm định hoặc hết hạn kiểm định

An toàn đến sự kết hợp giữa Người chuẩn và Máy chuẩn. Người lái có giỏi đến đâu mà thiết bị không an toàn thì tai nạn vẫn chực chờ.

• Thực trạng: Thiết bị nâng đã hết hạn kiểm định kỹ thuật an toàn nhưng vẫn được đưa vào sử dụng vì thấy máy vẫn chạy tốt hoặc đợi xong đơn hàng này đã.
• Rủi ro: Người vận hành chấp nhận lái một thiết bị hết hạn kiểm định cũng là đang vi phạm quy định an toàn. Khi có sự cố, cả người lái và chủ doanh nghiệp đều phải chịu trách nhiệm liên đới rất nặng nề.

Không tuân thủ quy trình vận hành an toàn theo quy chuẩn

Những lỗi thao tác tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng lại là nguyên nhân của 80% các vụ tai nạn lao động hiện nay.

• Nâng quá tải so với tải trọng cho phép
• Kéo lê, nâng xiên, nâng tải khi có người đứng trên tải
• Không đảm bảo khoảng cách an toàn với đường dây điện
• Bỏ qua bước kiểm tra thiết bị trước ca làm việc

Các hành vi này đều bị nghiêm cấm trong QCVN 7:2012/BLĐTBXH. Khi bị phát hiện, người vận hành có thể bị xử lý kỷ luật, còn doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm quản lý và giám sát. Trường hợp gây tai nạn chết người hoặc thiệt hại lớn, vụ việc có thể bị chuyển sang xử lý hình sự.

=> Tìm hiểu thêm: Quy trình vận hành thiết bị nâng hạ an toàn và đúng kỹ thuật

Không tổ chức huấn luyện, giám sát và quản lý người vận hành

Rủi ro pháp lý không chỉ đến từ người vận hành, mà còn từ trách nhiệm quản lý của doanh nghiệp. Các vi phạm thường gặp gồm:

• Không tổ chức huấn luyện an toàn lao động định kỳ
• Không lưu trữ hồ sơ đào tạo, hồ sơ sức khỏe
• Không phân công người vận hành cụ thể
• Thiếu giám sát đối với các ca nâng hạ phức tạp

Trong trường hợp xảy ra tai nạn, doanh nghiệp không chứng minh được việc đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ huấn luyện và quản lý sẽ phải đối mặt với mức xử phạt cao hơn, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu vi phạm gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Kết luận

Thực tế đã chứng minh, tuân thủ đúng các quy định về người vận hành thiết bị nâng không chỉ giúp doanh nghiệp của bạn tránh được những biên bản xử phạt hành chính. Hơn hết, đó là cách duy nhất để xây dựng một môi trường làm việc an toàn, nơi người lao động yên tâm cống hiến và năng suất được duy trì ổn định.

Đừng nhìn nhận việc cử nhân viên đi học an toàn hay khám sức khỏe định kỳ là những thủ tục rườm rà, tốn kém. Hãy xem đó là khoản phí bảo hiểm rẻ nhất để bảo vệ tài sản hàng tỷ đồng và uy tín thương hiệu mà bạn đã dày công xây dựng. Một sự cố nhỏ do người vận hành thiếu năng lực có thể thổi bay lợi nhuận của cả một năm làm việc.

Nếu bạn đang quản lý một đội ngũ vận hành thiết bị nâng, hãy dành 5 phút để thực hiện việc rà soát nhanh (Quick Audit) sau đây:

1. Kiểm tra lại toàn bộ Hồ sơ sức khỏe (đảm bảo còn hạn trong 6 tháng).
2. Rà soát Thẻ an toàn lao động Nhóm 3 (đảm bảo còn hạn trong 2 năm).
3. Quan sát thực tế quy trình vận hành xem có xuất hiện các lỗi "làm tắt" hay không.

Nếu bạn phát hiện bất kỳ lỗ hổng nào, hãy khắc phục ngay lập tức.

Bạn cần tư vấn thêm về thiết bị nâng hạ trợ lực hay các giải pháp an toàn trong nhà xưởng? Đừng ngần ngại liên hệ với Vietmani. Đội ngũ kỹ thuật của chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe, tư vấn và đồng hành cùng bạn để kiến tạo những giải pháp nâng hạ không chỉ Hiệu quả mà còn An toàn tuyệt đối.